+64 (0) 21 243 4440 freeman@amuri.net

Te Hiratanga o te Kōrero Tuku Iho

E ngā iwi, e ngā hapū, e ngā whānau, e ngā hapori, e ngā mātua, e ngā kaitōrangapū, e ngā kaiako, e ngā kaiārahi, e te kāhui pakeke, e ngā kaimahi o ngā whare mahi kāwanatanga, e ngā pirihimana, otirā e ngā kāitatūnga o te motu – haere, haere taringa mai! “He rimu pae noa te tokomaha o Ngāi Māori” – hiatūranga rātou!

“He pakaru a waka e taea te raupine mai.”

Nā te kore mātauranga te waka i pakaru, te āhua nei, koirā te āhua o te ao Māori onāianei, ko te waka – te kāhui Māori kore mātauranga, ko te rongoā – te mātauranga hei raupine atu…

Āe rā, “hinga atu he tētē kura, haramai he tētē kura”, ko te tētē kura i mate – ko te kāhui Māori kore mātauranga, ko te tētē kura e haramai ana – ko te ope Māori i pupuri ki ngā tikanga o ngā mātua tīpuna, na, kei wareware e te iwi Māori, “e kore tātou e ngaro, he kākano i ruia mai i Rangiātea!”

Mā te aha i tēnā taumata hei tutuki?

Mā te mātauranga – te hokinga atu ki ngā tikanga o mua. “Hoki atu ki tōu maunga kia pūrea ai i ngā hau o Tāwhirimātea”.

Kaua rawa e pōhēhē e mātou, mēnā, kī te hinengaro ki te mātauranga, kore whai tinana – hei mahi.

Hei aha tērā? – Me manu tute, heoi, ko te manu tute te whakatinanatanga o te mātauranga – hei mahi, hei māia, hei ora!

Ki tā NZ Corrections Department 2019

 

Ki tā Manatū Hauora i ngā tau 2017/18:

  • Tokotahi o ngā pakeke tokotoru, mai i te tau tekau mā rima, he mōmona rawa (32%)
  • 47% he Māori
  • Tokotahi o ngā tamariki tokowaru, mai i te tau e rua ki te tau tekau mā whā, he mōmona rawa (12%)
  • 17% he Māori

Ki tā Rodney Hide, mai i te taenga mai o te kai o te Pākehā; te pata, parāoa, parāoa puehu, huka, ērā momo, kōtahi anake te reanga kia whakamōmona te tinana o Ngāi Māori.

Ki tā Te Whare Wānanga o Ōtākou, e rima rau ngā tāngata kore whare kei Tāmaki-Makau-Rau, e whitu tekau o rau he Māori.

I ahatia?

Tāmitanga

Kia ahatia?

Tino Rangatiratanga

Āhea mātou tīmata ai?

Whakapapa + Pūrākau

Mahinga Kai + Maara Kai

Korikori tinana + hinengaro

Ki te kore, anei te kino e tatari ana ki te ao…

 

Nā reira e ngā kaiārahi o te motu, “tohaina ōu painga ki te ao”, whakahaeretia te mātauranga i ngā kura, kōhanga, whare wānanga anō hoki, ahakoa he whare Māori, Pākehā rānei, koirā te whakautu.

“He pekanga nā mimi” he tautangata, e ngaro, engari mā te iwi tuakiri, ngā iwi katoa, e ora.

Heoi, māku hei whakatōngia tēnei ki ōu koutou e te ope kaiwhakaoko taringa – “hoea tō waka, mā te ngākau aroha koutou e ārahi”, hei whakatū i ngā whare mātauranga, heoi, ngā hinengaro mōhio, “he matua pou whare, e rokohia ana; he matua pou tangata, e kore e rokohia” – ko au anō tōku whare, ko tātou tātou tērā!

Nau mai hoki mai e te tino rangatiratanga ki te ao Māori, taiohi mai, kaumātua mai!

 

Pērā i ngā rākau, ahakoa, pai te hekenga o te ua, pai hoki ngā hihi o Tamanuiterā, mēnā, he māuiui te whenua, ka mate.

Nāku noa, Korey Gibson